Thymele Logo
Search

κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 12
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Σύνθεση ή αυτοτελές τμήμα μουσικού, μουσικοθεατρικού ή χορευτικού έργου που προορίζεται για πέντε φωνές, πέντε όργανα ή πέντε χορευτές / χορεύτριες.

Ανάπτυξη

Ο όρος κουιντέτο προέρχεται από το ιταλικό quintetto, υποκοριστικό του quinto (πέμπτος), και δηλώνει πρωτίστως το έργο ή το τμήμα έργου για πέντε εκτελεστικά μέρη. Στα γαλλικά αποδίδεται ως quintette και στα γερμανικά ως Quintett. Η πεντάφωνη γραφή διαδόθηκε τον 16ο αιώνα στο ιταλικό μαδριγάλι, όπου οι πέντε φωνές επέτρεπαν πλούσια αρμονία και εκφραστική απόδοση του ποιητικού κειμένου. Ο Claudio Monteverdi [Κλάουντιο Μοντεβέρντι] έγραψε για πέντε φωνές τα πέντε πρώτα βιβλία μαδριγαλιών του (1587–1605), όπως το "Cruda Amarilli" [«Σκληρή Αμαρυλλίδα»]. Σύγχρονες συνθέτριες και συνθέτες επανήλθαν στο φωνητικό κουιντέτο, όπως η Carla Magnan [Κάρλα Μάνιαν] και η Carla Rebora [Κάρλα Ρεμπόρα] στο L'immoto guardo [Το ακίνητο βλέμμα, 2015], φόρο τιμής στον Carlo Gesualdo [Κάρλο Τζεζουάλντο]. Ο όρος κουιντέτο δηλώνει κατ' επέκταση και το σχήμα πέντε ερμηνευτών / ερμηνευτριών.


Στην οργανική μουσική το κουιντέτο εγχόρδων προέκυψε στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα με την προσθήκη ενός πέμπτου οργάνου στα δύο βιολιά, τη βιόλα και το βιολοντσέλο. Ο βιολοντσελίστας Luigi Boccherini [Λουίτζι Μποκκερίνι] έγραψε περισσότερα από εκατό κουιντέτα, κυρίως με δεύτερο βιολοντσέλο, με ανάλαφρο ψυχαγωγικό χαρακτήρα και ποικιλία ηχοχρωμάτων. Ο Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ] προτίμησε τη δεύτερη βιόλα. Τα ώριμα κουιντέτα του, K. 515 και K. 516 (1787), K. 593 (1790) και K. 614 (1791), έχουν την πυκνότητα της γραφής των τελευταίων του χρόνων. Ο Franz Schubert [Φραντς Σούμπερτ] επέστρεψε στο δεύτερο βιολοντσέλο στο κουιντέτο σε ντο μείζονα, D. 956, που ολοκλήρωσε λίγες εβδομάδες πριν από τον θάνατό του, το 1828. Ο Johannes Brahms [Γιοχάννες Μπραμς] (op. 88, 1882· op. 111, 1890) και ο Antonín Dvořák [Αντονίν Ντβόρζακ] (op. 97, 1893) έγραψαν κουιντέτα με δεύτερη βιόλα.


Το κουιντέτο με πιάνο συνδύασε το πιάνο με τέσσερα έγχορδα. Το κουιντέτο «Η πέστροφα» [Forellenquintett], D. 667 (1819), του Schubert γράφτηκε για πιάνο, βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο και κοντραμπάσο. Το op. 44 (1842) του Robert Schumann [Ρόμπερτ Σούμαν] καθιέρωσε τον συνδυασμό του πιάνου με δύο βιολιά, βιόλα και βιολοντσέλο, τον οποίο υιοθέτησαν ο Brahms (op. 34, 1864), ο César Franck [Σεζάρ Φρανκ] (1879) και ο Dvořák (op. 81, 1887). Ο Μανώλης Καλομοίρης πρόσθεσε σε αυτόν τον συνδυασμό φωνή στο Κουιντέτο με τραγούδι (1912), σε ποίηση του Λορέντζου Μαβίλη. Στο κουιντέτο με κλαρινέτο το πνευστό συμπράττει με τα τέσσερα έγχορδα, όπως στα έργα του Mozart (K. 581, 1789) και του Brahms (op. 115, 1891). Το κουιντέτο πνευστών, για φλάουτο, όμποε, κλαρινέτο, κόρνο και φαγκότο, διαμορφώθηκε με τα είκοσι τέσσερα κουιντέτα (1811–1820) του Anton Reicha [Άντον Ράιχα] και καλλιεργήθηκε τον 20ό αιώνα από τον Arnold Schönberg [Άρνολντ Σαίνμπεργκ] (op. 26, 1924).


Στην όπερα το κουιντέτο συνδυάζει πέντε πρόσωπα σε ενιαίο μουσικό σύνολο και απαντά συχνότερα στην κωμική όπερα, όπου οι γρήγορες εναλλαγές των φωνών εξυπηρετούν τη δράση. Στο "Nous avons en tête une affaire" [«Έχουμε στο μυαλό μας μια δουλειά»] από τη δεύτερη πράξη της Carmen [Κάρμεν, 1875] του Georges Bizet [Ζωρζ Μπιζέ] οι λαθρέμποροι προσπαθούν να πείσουν την Κάρμεν να τους ακολουθήσει. Στο "Selig, wie die Sonne" [«Μακάρια, όπως ο ήλιος»] από την τρίτη πράξη του Die Meistersinger von Nürnberg [Οι αρχιτραγουδιστές της Νυρεμβέργης, 1868] του Richard Wagner [Ρίχαρντ Βάγκνερ] η δράση σταματά για έναν λυρικό στοχασμό των πέντε προσώπων. Στο "Tonight (Quintet)" [«Απόψε (κουιντέτο)»] από το μιούζικαλ West Side Story [Ιστορία της δυτικής πλευράς, 1957] του Leonard Bernstein [Λέοναρντ Μπέρνσταϊν] σε στίχους του Stephen Sondheim [Στήβεν Σόντχαϊμ], οι δύο συμμορίες, η Ανίτα, ο Τόνυ και η Μαρία περιμένουν με διαφορετικές προσδοκίες την ίδια νύχτα.


Στον χορό το κουιντέτο αντιστοιχεί στο pas de cinq [πα ντε σενκ] του κλασσικού μπαλέτου, ένα δεξιοτεχνικό χορευτικό τμήμα για πέντε χορευτές / χορεύτριες μέσα σε ευρύτερο έργο. Ο David Dawson [Ντέιβιντ Ντώσον] πρόσθεσε ένα νέο pas de cinq σε μουσική του Adolphe Adam [Αντόλφ Αντάμ] στη δική του εκδοχή της Giselle [Ζιζέλ] (Δρέσδη, 2008). Στον σύγχρονο χορό το κουιντέτο αξιοποιείται και ως αυτοτελής χορογραφική δομή. Στο Quintett [Κουιντέτο, 1993] του William Forsythe [Ουίλλιαμ Φορσάιθ] πέντε χορευτές και χορεύτριες συναντώνται, αποχωρίζονται και στηρίζουν ο ένας τον άλλον σε όλους τους δυνατούς συνδυασμούς, σε μουσική του Gavin Bryars [Γκάβιν Μπράιαρς].

Εναλλακτικές Εκδοχές

κουιντέττο
Αγγλικά
quintet
Γαλλικά
quintette, le
Γερμανικά
Quintett, das
Ιταλικά
quintetto, il

Σχετικοί όροι

ντουέτο, τρίο, μουσική δωματίου, άρια, ρετσιτατίβο, σουίτα, συμφωνία

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Το είδος αυτό [κουιντέτο] γνώρισε αλματώδη διάδοση και δημοφιλία κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνος, πρωτίστως χάρη στον Boccherini που και σε αυτήν την περίπτωση έδωσε έμφαση στον ανάλαφρο ψυχαγωγικό τόνο και στην εκμετάλλευση ενός πλουσίου φάσματος ηχητικών χροιών σε έργα με δύο (‘quintettini’), τρία, τέσσερα και ενίοτε ακόμη περισσότερα μέρη· αντίθετα, τα λιγοστά αλλά αριστουργηματικά κουιντέττα εγχόρδων του Mozart (πρωτίστως τα ώριμα KV 515 και 516 του 1787 και τα KV 593 και 614 των ετών 1790 και 1791 αντίστοιχα) […] χαρακτηρίζονται από αξιοπρόσεκτη υφολογική πυκνότητα και πολλαπλότητα, που εν πρώτοις όμως κατέστησαν τα έργα αυτά ελάχιστα προσιτά στο ευρύ αγοραστικό κοινό της εποχής.»

Ο μουσικολόγος Ιωάννης Φούλιας αντιπαραβάλλει τα κουιντέτα εγχόρδων του Luigi Boccherini [Λουίτζι Μποκκερίνι], με τον ανάλαφρο ψυχαγωγικό τους τόνο και το πλούσιο φάσμα ηχητικών χροιών, με τα λιγοστά κουιντέτα του Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ]. Η αντιπαραβολή αναδεικνύει δύο κατευθύνσεις του είδους στις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα: τη δημοφιλή γραφή, στην οποία το κουιντέτο όφειλε την αλματώδη διάδοσή του, και τη λόγια γραφή υψηλών απαιτήσεων. Κατά τον συγγραφέα, η υφολογική πυκνότητα και πολλαπλότητα των έργων του Mozart τα κατέστησαν αρχικά ελάχιστα προσιτά στο ευρύ αγοραστικό κοινό της εποχής.

Φούλιας, Ι. (2023). Η εποχή του μουσικού κλασσικισμού. Στο I. Lerch-Καλαβρυτινού & Ι. Φούλιας (Επιμ.), Ιστορία της δυτικής έντεχνης μουσικής. Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας. Βλ. σ. 286.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Η Christine Nonbo [Κρίστινε Νόνμπο] (υψίφωνος), η Eva Wöllinger-Bengtson [Έβα Βέλλινγκερ-Μπένγκτσον] (άλτο), ο Josef Hamber…

Το Ensemble Equivoci [Σύνολο Εκουίβοτσι], με την Barbara Maiulli [Μπάρμπαρα Μαγιούλλι] και την Giulia…

Το Ensemble Deva [Σύνολο Ντέβα] ερμηνεύει το τρίτο μέρος, μενουέτο, από το κουιντέτο εγχόρδων σε…

Τα μέλη του Κουαρτέτο Μποροντίν [Borodin Quartet] με τον βιολοντσελίστα Αλεξάντρ Μπουζλόφ [Alexander Buzlov] ερμηνεύουν…

Η Martha Argerich [Μάρθα Άργκεριχ] (πιάνο) ερμηνεύει το κουιντέτο με πιάνο σε μι ύφεση μείζονα,…

Η Μαρκέλλα Χατζιάνο (μεσόφωνος), ο Τάτσης Αποστολίδης και η Έρση Καγκελάρη (βιολιά), ο Γιάννης Βατικιώτης

Οι Vienna Wind Soloists [Σολίστ Πνευστών της Βιέννης] ερμηνεύουν το πρώτο μέρος, Schwungvoll [Με ορμή],…

Η Teresa Berganza [Τερέσα Μπεργκάνθα] (Κάρμεν), η Danièle Perriers [Ντανιέλ Περιέ] (Φρασκίτα), η Jane Berbié…

Η Karita Mattila [Καρίτα Μάττιλα] (Εύα), η Jill Grove [Τζιλλ Γκρόουβ] (Μαγδαληνή), ο Ben Heppner…

Ο οξύφωνος Jerry Hadley [Τζέρρυ Χάντλεϋ] (Τόνυ) συμμετέχει στο κουιντέτο "Tonight (Quintet)" [«Απόψε (κουιντέτο)»] από…

Η Alice Mariani [Αλίτσε Μαριάνι], η Chantelle Kerr [Σαντέλ Κερ], η Αρίκα Τογκάουα…

Η Sydney Dance Company [Χορευτική Ομάδα του Σύδνεϋ] προλογίζει το Quintett [Κουιντέτο] του

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Πορτρέτο του Luigi Boccherini [Λουίτζι Μποκκερίνι] με το βιολοντσέλο (περ. 1764–1767), αγνώστου δημιουργού, λάδι σε…

Αυτόγραφο φύλλο του Wolfgang Amadeus Mozart [Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ] (1787) με απόσπασμα του τρίτου μέρους…

Σελίδα από το Κουιντέτο με πιάνο σε φα ελάσσονα (1879) του César Franck [Σεζάρ Φρανκ]

Το κουιντέτο "Nous avons en tête une affaire" [«Έχουμε στο μυαλό μας μια δουλειά»] από…

βασική

Smallman, B. (1996). The piano quartet and quintet: Style, structure, and scoring. Oxford: Clarendon Press.

Thormählen, W. (2008). Art, education and entertainment: The string quintet in late eighteenth-century Vienna [Διδακτορική διατριβή]. Ithaca, NY: Cornell University.

Φούλιας, Ι. (2023). Η εποχή του μουσικού κλασσικισμού. Στο I. Lerch-Καλαβρυτινού & Ι. Φούλιας (Επιμ.), Ιστορία της δυτικής έντεχνης μουσικής. Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας.

συμπληρωματική

Craine, D., & Mackrell, J. (2010). The Oxford dictionary of dance (2η έκδ.). Oxford: Oxford University Press.

Michels, U. (1999). Άτλας της μουσικής: Τόμ. 2. Ιστορικό μέρος: Από το Μπαρόκ έως σήμερα. Αθήνα: Νάκας.

Moore, F. L., & Varchaver, M. (2000). Dictionary of the performing arts (σ. 157). Chicago, IL: Contemporary Books.

Rutherford-Johnson, T., Kennedy, M., & Kennedy, J. (Επιμ.). (2013). Quintet. Στο The Oxford dictionary of music (6η έκδ.). Oxford: Oxford University Press.

Φούλιας, Ι. (2022). Στοιχεία μουσικής ανάλυσης: Αρμονικό λεξιλόγιο, γλωσσάριο μουσικών όρων και οδηγίες συγγραφής εργασιών. Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. doi.org...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο]. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο]». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο].

MLA

«κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/κουιντέτο [καλλιτεχνικό έργο].

1388